Izvorni kôd stranice Jean-Léonard-Marie Poiseuille

{{Infokutija naučnik
| ime                     = Jean-Léonard-Marie Poiseuille
| slika                   = Poiseuille.jpg
| slika_širina            = 
| naslov                  = 
| datum_rođenja           = {{Datum rođenja|1797|4|22}}<ref name="dataBNF"/>
| mjesto_rođenja          = [[Pariz]], [[Prva Francuska Republika]]
| datum_smrti             = {{Datum smrti i godine|1869|12|26|1797|4|22}}
| mjesto_smrti            = [[Pariz]], [[Francuska]]
| državljanstvo           =
| narodnost               = [[Francuzi|Francuz]]
| etnicitet               =
| polje                   = [[Fizika]], [[fiziologija]]
| radna_institucija       = 
| alma_mater              = [[École polytechnique]]
| doktorski_mentor        = 
| doktorski_studenti      = 
| akademski_savjetnici    =
| uticao_na               =
| uticali_na_njega        =
| poznat_po               = [[Hagen–Poiseuilleova jednačina|Poiseuilleov zakon]]
| nagrade                 = 
| religija                = 
| fusnote                 = 
}}
'''Jean-Léonard-Marie Poiseuille''' (čit. ''Žan-Leonar-Mari Poazej'') bio je [[Francuska|francuski]] [[fizičar]] i [[fiziologija|fiziolog]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Jean-Louis-Marie-Poiseuille|title=Jean-Louis-Marie Poiseuille {{!}} Blood flow, Hemodynamics, Physiology {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=11. 9. 2024}}</ref>

== Biografija ==
Studirao je na [[École polytechnique]] 1815. i 1816. Obučavan je u fizici i [[Matematika|matematici]]. Godine 1828. odbranio je [[doktor]]sku disertaciju na temu ''Recherches sur la force du coeur aortique'' (''Istraživanja o sili u srčanoj aorti''). Zanimao ga je tok [[Čovjek|ljudske]] [[krv]]i u uskim cjevčicama.

Deset godina nakon stjecanja doktorske titule [[eksperiment]]alno je izveo, a 1840. i 1846. formulirao i objavio Poiseuilleov zakon (danas poznat kao [[Hagen–Poiseuilleova jednačina]], gdje se zasluge pripisuju i [[Gotthilf Hagen|Gotthilfu Hagenu]]), koji se primjenjuje na [[laminarno strujanje]], tj. neturbulentni tok [[tečnost]]i kroz cijevi ravnomjernog presjeka, kao što je tok krvi u [[kapilari]]ma i [[vena]]ma. Njegova prvobitna formulacija za [[voda|vodu]] iz 1846.<ref>{{cite book |last= Poiseuille |first= Jean |title= Mémoires présentés par Divers Savants à l'Académie Royale des sciences de l'Institut de France |date=1846|location=Pariz|pages=433–544 |chapter=Recherches expérimentales sur le mouvement des liquides dans les tubes de très petits diamètres|volume=9}}</ref> malo sliči današnjoj, a prikazana je na sljedeći način:
:<math> 
\dot{m} = \left(135.282 \mathrm{\frac{mg}{ mm^3\; s \; mm H_2O}}  \right) \frac{\Delta P d^4}{L} \left(1+\frac{3.36793\times10^{-2}}{^\circ \mathrm{C}}\,T +\frac{2.209936\times10^{-4}}{^\circ \mathrm{C}^2}\,T^2\right)
</math>.

Međutim, može biti transformirana u podložniji oblik. Koristeći se modernim [[SI sistem|SI jedinicama]], može biti napisana ovako:

:<math> 
\dot{m} = \left(13\,795 \mathrm{\frac{kg}{ m^3\; Pa  \; s}}  \right) \frac{\Delta P d^4}{L} \left(1+\frac{T}{26.6918\, ^\circ \mathrm{C}} +\frac{T^2}{4525.02^\circ \mathrm{C}^2}\right)
</math>.

Upotreba gustoće vode kao <math>\mathrm{\rho=\frac{999\,kg}{m^3}}</math> i <math>\dot{m}= \rho\overline{V}\frac{\pi d^2}{4}</math> te zatim rješavanje razlike u pritisku daje sljedeće:

:<math> 
\Delta P =\left(\frac{5.68769 \times10^{-2} \mathrm{Pa\,s}}
{1+\frac{T}{26.6918\, ^\circ \mathrm{C}} +\frac{T^2}{4525.02^\circ \mathrm{C}^2}}\right) \frac{L\overline{V}}{d^2}
</math>.

Izraz u zagradama, konstanta i korekcija temperature, jest funkcija [[viskoznost]]i. Na kraju, korištenje viskoznosti vode na <math>T= 0 ^\circ \mathrm{C}</math>, <math>\mu = 1.789548 \times10^{-3}\,\mathrm{Pa\,s}</math>, omogućuje da se u obzir uzme viskoznost različitih fluida, što daje sljedeće:

:<math> 
\Delta P = \left(\frac{5.68769 \times10^{-2} \mathrm{Pa\,s}}{1.789548 \times10^{-3}\,\mathrm{Pa\,s}}\right) \frac{\mu L\overline{V}}{d^2} = 31.78 \frac{\mu L \overline{V}}{d^2}
</math>.

Jednačina zapisana standardnim načinom u dinamici fluida jest:{{sfn|Kirby|2010|p=}}{{sfn|Bruus|2007|p=}}
:<math> \Delta P = \frac{8 \mu L Q}{\pi r^4}, </math>
ili
:<math> \Delta P = \frac{128 \mu L Q}{\pi d^4}, </math>
ili

:<math> \Delta P = \frac{32 \mu L \overline{V}}{d^2}, </math>

gdje su:
:<math>\Delta P </math> – gubitak pritiska,
:<math>L</math> – dužina cijevi,
:<math>\mu</math> – [[Viskoznost#Dinamička viskoznost|dinamička viskoznost]],
:<math>Q</math> – [[zapreminski protok]],
:<math>r</math> – [[poluprečnik]],
:<math>d</math> – [[prečnik]],
:<math>\pi</math> – matematička konstanta [[Pi|π]],
:<math>\overline{V}</math> – prosječna [[brzina]].

[[Poaz]], jedinica za viskoznost u [[CGS-sistem jedinica|CGS-sistemu]], nazvana je po Poiseuilleu. Pokušaji da se "poazej" uvede kao ime za SI jedinicu [[Paskal (jedinica)|Pa]] · [[Sekunda|s]] bili su neuspješni.

== Reference ==
{{Reflist|refs=

<ref name="dataBNF">{{Cite web |title=Jean Léonard Marie Poiseuille (1797–1869) |work= Auteur – Ressources de la Bibliothèque nationale de France |access-date= 20. 9. 2019 |url= https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb10693841k |id={{BNF|10693841k}} |language= [[francuski jezik|francuski]]}}</ref>

}}

{{refbegin}}
* {{cite journal | last1 = Brillouin | first1 = Marcel | author-link = Marcel Brillouin | year = 1930 | title = Jean Leonard Marie Poiseuille | journal = [[Journal of Rheology]] | volume = 1 | issue = 4 | page = 345 | doi = 10.1122/1.2116329 |bibcode = 1930JRheo...1..345B }}
*{{Citation
|pmid = 779509
|last=Pfitzner
|first=J.
|publication-date=mart 1976
|year=1976
|title=Poiseuille and his law
|volume=31
|issue=2
|periodical=Anaesthesia
|pages=273–5
|doi = 10.1111/j.1365-2044.1976.tb11804.x
|s2cid=40607063
}}
*{{cite book|last=Bruus|first=Henrik |title=Theoretical Microfluidics|url=https://books.google.com/books?id=J6cLnwEACAAJ|year=2007|publisher=OUP |location=Oxford|isbn=978-0-19-923509-4}}
*{{cite EB1911|wstitle=Vascular System|volume=27|pp=926-}}
*{{cite book|last=Kirby|first=Brian J. |title=Micro- and Nanoscale Fluid Mechanics: Transport in Microfluidic Devices|url=https://books.google.com/books?id=y7PB9f5zmU4C|year=2010|publisher= [[Štamparija Univerziteta u Cambridgeu|Štamparija]] [[Univerzitet u Cambridgeu|Univerziteta u Cambridgeu]] |location= [[Cambridge]] |isbn=978-1-139-48983-6}}
*{{cite book|last=Larousse|first=Pierre|title=Grand dictionnaire universel du XIXe siècle|title-link=Grand dictionnaire universel du XIXe siècle| volume= 12 |date=1874|location=Pariz |publisher=Administration du grand dictionnaire universel|language=francuski}}
* {{cite journal | last1 = Sutera | first1 = Salvatore P. | last2 = Skalak | first2 = Richard | year = 1993 | title = The History of Poiseuille's Law | url = http://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.fl.25.010193.000245 | journal = [[Annual Review of Fluid Mechanics]] | volume = 25 | pages = 1–19 | doi = 10.1146/annurev.fl.25.010193.000245 |bibcode = 1993AnRFM..25....1S | doi-access = free}}
{{refend}}

== Vanjski linkovi ==

{{Commonscat|Jean-Léonard-Marie Poiseuille}}
* [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n98802356-/ Literatura o Poiseuilleu] u bibliografskoj bazi podataka [[WorldCat]]

{{Naučnici čija se imena koriste u jedinicama van SI sistema}}
{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Poiseuille, Jean-Léonard-Marie}}
[[Kategorija:Rođeni 1797.]]
[[Kategorija:Umrli 1869.]]
[[Kategorija:Biografije, Pariz]]
[[Kategorija:Francuski fizičari]]
[[Kategorija:Francuski fiziolozi]]
[[Kategorija:Dinamičari fluida]]